Archives

Den lange vegen til å forstå autisme. Nokre landemerke.

Og nei, eg er på ingen måte framme. Men akkurat herfrå var det litt utsikt, så eg tar fram min metaforiske kvikklunsj, sidan appelsinar luktar så altfor drygt for min son. Eg tar ikkje ein gong risken på ein metaforisk, ein. Så ser eg tilbake på den aller, aller første delen av turen….

I dag, på verdas autismedag, vert Facebook-straumen min fylt opp av informasjon og meldingar om autisme, av bilete i blått.

Ja, eg veit. Bak dagen, bak aksjonen Light it up Blue (billeddsøk for eksempel ‘Light it up blue landmark’), står mellom anna organisasjonar med fokus på ‘kur’ og ‘reparasjon’, og på at autismen ‘tok frå oss barnet vårt’. Sjølv har eg eit barn som er perfekt som han er, takk som spør, men som ikkje alltid HAR det perfekt som han har det. Det er ei anna sak, og det er den saka eg synest vi skal gjere noko med. Faktisk jobbar vi med det kvar einaste dag. Så ja, eg forstår veldig godt dei som heller feirar nevrodiversiteten på Autistic Pride Day, 18. juni.

Men Autism Speaks og organisasjonar dei har gått saman med (nokre kjende som anti-vaxxers, som kjempar mot meslingvaksiner og andre vaksiner, i den tru at dei forårsakar autisme), har ikkje og får ikkje monopol på dagen. Sameinte Nasjonar (UN) står bak dagen som ein World Autism Awareness Day. Og merksemd er nødvendig, for å sjå barn tidsnok. For å sjå kva hjelp det er behov for. For å sjå kva hjelp som faktisk hjelper. Kunnskap er nøkkelen. Banneret over har eg henta frå Autismeforeningen i Norge. Det svenske Autism og Aspergerförbundet markerer dagen med dette sitatet frå Ban Ki-Moon:

”För att mäta hur framgångsrika våra samhällen är bör vi undersöka hur väl de med olika förmågor, bland annat personer med autism, är integrerade som fullvärdiga medlemmar.

Världsautismdagen handlar om mer än att generera förståelse, det är en uppmaning till handling. Jag uppmanar alla berörda parter att delta i att främja utvecklingen genom att stödja utbildningar, arbets- och sysselsättningsmöjligheter och andra åtgärder som bidrar till att förverkliga vår gemensamma vision om en mer inkluderande värld.”

Så denne dagen, som andre dagar, ønskjer eg å bidra til openheit, til å spreie informasjon. Fordi alle treng å vite.

Her er nokre glimt frå vegen eg har gått:

1979: I ein liten notis bakerst i Det Nye finst det eit fantastisk bilete, teikna av ei treårig jente som ikkje enno hadde tale. Ho blei presentert som ein savant. Eg kan ikkje hugse eit einaste anna stykke i Det Nye som gjorde same inntrykk.

Rundt 1988: Ein kamerat, som tok fritidsledarlinja på den folkehøgskulen eg gjekk har fått jobb på ein daginstitusjon. Eg spør om det er psykisk utviklingshemma han jobbar med. Nei, svarar han, dei har autisme. Eg forstår ingenting. -Om eg for eksempel spør kor mange hjørne denne figuren har, så svarer dei kanskje ‘gul’, sa han. Eg forstår framleis ingenting. Han forklarer om vaksne med stereotyp åtferd, som innimellom sit for seg sjølv og gyngar. Bevegar hendene. Det han snakkar om er stimming. Eg har framleis inga aning om kva han snakkar om.

Hausten 1995: Eg er på utveksling i USA. Eg høyrer ofte på radio, og denne dagen sender NPR eit timesintervju (!?!) med Temple Grandin. Eg er i USA for å studere atferd hos dyr, så det er ikkje så underleg at eg finn det interessant å høyre på ein professor i Amimal Science. Enno meir interessant er det å høyre kva ho seier om eigne vanskar, om korleis det har vore å etablere seg i akademia, trass autisme. Om problem med samspel. Om å måtte tenke seg fram til korleis folk har det og responderer, heller enn intuitivt å forstå. Ho skildrar kyr, som roar seg når dei blir haldne fast. Ho skildrar seg sjølv, og vansken med å ta imot og gi fysisk kontakt. Ho fortel om korleis ho konstruerte ei klemmemaskin. Eg sit att og ønskjer meg ei….

Hausten 1998: Eg er enno ikkje gravid, men vi har flytta inn i nytt husvære, tenkjer på saka. Utanfor har vi ingen hage, men nokre strantne bringebærbuskar hadde gjort sitt beste for å etablere seg i ura. Eg har forsiktig flytta desse til store krukker framfor huset, i påvente av at vi skal få til noke hageaktig. Eg høyrer rabalder utanfor. Ein gut, kanskje seks-sju år, har velta begge krukkene. Den eine er smadra. Ei mamma kjem springande etter, i innesko, held ei jakke rundt seg. Har ikkje tatt seg tid til å knappe. Ho klarer ikkje heilt å få kontakt med guten. Ho unnskuldar han, men ser samtidig litt underleg ut. Flau og glad på ein gong, liksom. Så betrur ho meg. ‘Du skjønner, han har autisme. Han har faktisk aldri gjort noe rampete før!’ Inni meg himla eg sikkert med augene. I dag hadde eg sikkert falle henne om halsen.

Hausten 1999: Ein liten beibi her i huset. Han speglar ikkje ansiktsuttrykka våre, slik vi har lest at nyfødde gjer, slik vennar etusiastisk fortel at deira beibiar gjer. Eg tenkjer at sånt sikkert berre er oppskrytt, overdrive. Han ser ikkje etter andletet på leiker, slik vi har lest at alle bebiar gjer, endå eg sit i timar ved sidan av han på teppet, med forskjellige figurar han slett ikkje er interressert i.  Det som rører seg og snurrar, derimot, er spennande. Han festar ikkje blikket, seier helsesøster, og sender oss vidare til undersøking av synet. Lækjaren ser på auene hans og meiner dei er heilt som dei skal vere. Ingen av dei stiller spørsålet om han kanskje synest det er litt vanskeleg med blikkontakt? Langt bak i hovudet mitt svirrar noko Temple Grandin sa i det intervjuet. Eg kan ikkje lenger hugse akkurat korleis det var formulert, det var noko med samspel, noko med kontakt. Då han var to månader gamal, forrma tankane seg til ordet ‘autisme’. Lenge før meslingvaksiner, lenge før dei 18 månadene då ein ofte merkar dei første  teikn på autisme. Pappaen synest eg overdriv, ser ikkje det eg ser. Eg søker på nettet, finn to ting eg heng meg opp i: humor (barn med autisme har ikkje humor, står det) og fantasi (barn med autisme manglar kreativitet og fantasi og leikar ikkje liksom-leikar, står det). Ved tre månaders alder byrjar ungen å le den herlegaste beibilatter. Det er openberrt at humor er ungen smekkfull av, så smekkfull at han ofte ler i sømnen. Rundt atten månader gamal latar han som han plukkar opp noko frå golvet for å spise. Ein liksom-katt har begynt å liksom-ringe på døra hos oss, og vi må sette fram verkelege skåler med liksom-mjølk og liksom-mat. Snart er det rolle-leiking, og guten skal vere stor hund, medan pappa er liten hund. Eg set strekar over lista, tenkjer at neivel, autisme var det vel ikkje, då.

Så langt kom eg då, så feil hadde eg gått. Og nett derfor tenkjer eg det er viktig med informasjon, openheit, så vi kjem forbi dei stereotype beskrivelsane. Lærer meir, kjenner att meir, så dei som treng hjelp, får det. Sjølv om dei har fantasi, sjølv om dei har humor. Begge deler kjem veldig godt med på vegen, men det held ikkje åleine.

Lest: ei sjølvmelding

Etter lang, lang tid er eg endeleg tilbake i 100 % tid på jobben. Ikkje 100% arbeidskapasitet, på nokon måte, men det er definitivt eit framsteg. Enno har eg ikkje så mykje tid og krefter til blogging, eller for den del lesing, men i gapet mellom bloggpostar som seier noko, postar eg denne, ei klipt og klistra oversikt frå LibraryThing over kva eg har lese pluss/minus siste året (eller, sidan juni).

Eg har halde fram med å lese klassikarar frå bokselskap.no. Men det har vore fleire tema dette året. Janssonåret har vi markert med fleire høgtlesingsprosjekt: ‘Den ærlige bedrageren’, ‘Rent spel’ og ‘Solbyen’ blei lese for meg. Sjølv har eg lest fire, eller var det fem mummibøker for minstemor. Då har eg ikkje ein gong nemnt mummikoppar, mummifyrstikker og denslags mummimemorabilia som blei kjøpt inn på helgetur i Göteborg.

I tillegg har eg lese heile tre bøker om Krigen (og endå ei om nokre krigar til): ‘Dei et ikkje sjokoladepålegg i Krigen’, ‘Morfar, Hitler og jeg’ og ‘Stemmene fra Pamano’. Den siste går forsåvidt lang tilbake før krigen, og held fram til meir eller mindre notid, men krigen er likevel tyngdepunktet. Når eg tenkjer meg om, gjeld dette også dei to første eg nemnde.

Eg skulle gjerne ha skrive eit par-tre linjer om kvar av bøkene, men orkar ikkje heilt i dag. Kanskje kjem eg tilbake med det? Kanskje litt tematisk? Kort oppsummert: Kan med handa på hjartet anbefale dei alle, men Solstaden/Solbyen eignar seg kanskje for spesielle høve?

Ta utgjeving/årstal med ei klype salt. Når eg ikkje finn rett utgåve tar eg det næraste eg finn. Derfor hender det det heller ikkje stemmer med språk. Så sant eg kan, les eg på svensk eller engelsk, framfor omsett ;-)

Og ei sak til: Det ser ut som om eg heilt har unngått eit kvart overlapp med planlagd lesing (Sjekk bloggposten om leseliste for sommaren 2014). Korleis kan det ha seg?

 

Som kvinder er Dikken Zwilgmeyer 1995
The voyage of the Beagle Charles Darwin 2009
Nye Novelletter Alexander L. Kielland 2012
Norge i Sudan : på bunnen av sola Bibiana Dahle Piene 2014
Desperate personar : roman Paula Fox 2010
Dei et ikkje sjokoladepålegg i krigen : roman Ingunn Røyset 2014
  Morfar, Hitler og jeg Ida Jackson 2015
Jag ringer mina bröder Jonas Hassen Khemiri 2013
Den ærlige bedrageren Tove Jansson 1984
Rent spel Tove Jansson 1989
Solbyen : roman Tove Jansson 1976
Vente, blinke Gunnhild Øyehaug 2009
Stemmene fra Pamano Jaume Cabré 2009
Novelleter (1879) Alexander L. Kielland 1995
Flaggermus-vinger Hans E. Kinck 2011
Berømte menn som har vært i Sunne / roman Göran Tunström 1999

Time travel fuelled by music & pine needle scent

I was struck by a blog post today. Science writer Emily Willingham wrote a post titled ‘The ghost in you‘. No, I had only the vaguest recollections of the song, I certainly did not know the words. The method of time travel, however, was well known. Just as the scent of (dried) pine needles will send me back to the summers of my childhood and the scent of drying leaves will send me back to that one fall when the rain gave us a break, music can send me back in an instant. “Have you, having reached adulthood, middle age, listened to the music of your teens?” she asks.  I have, and  especially when I accidentally stumble over music, soundtracks to what seemed like major events in my life, I’ve been sent back to heartbreak, despair, longing, failure, but also to hope, opportunity, friendship and occasional brief moments of pure bliss.

There’s been times when I’ve feared that that sixteen-year old was all gone. Who she was? Not at all happy with her position in life, not at all self confident, and yet, she was open, trusting, ready for the opportunities she thought would HAVE to come, some time. And she was right. Good things were to come. I’ve looked back, many times, and wondered where that stubborn openness came from. It’s not with me any more, and I miss it.

Still, this sixteen year old is there, within me. I’ve just kept adding layers. Like an otolith, like a tree ring, it’s a recording of a stage I’ve gone through, the conditions I’ve enjoyed or braved. And sometimes, music acts as little tardises, time machines and spacecrafts sending me back. Here are some samples :

Heartbreak (only a link, embedding is disabled)

 

Friendship

Bliss

 

Harry og Sally og kaffor p***** skulle det vere så vanskeleg å ha mannlege vener, liksom?

Ein kan jo lære mykje forskjellig av vener….

Eg kan ikkje hugse korleis eg kom opp i diskusjonen. Eg befann meg temmeleg langt vest og sør for Bergen, på ein sandbanke bebygd med for meg eksotiske bungalowar, samt eit typisk forskingsbygg i betong. På den neste sandbanken, rett over sundet, fanst det ein ikkje mindre eksotisk bestand med forvilla (eg tullar ikkje) hestar. Etter seiande stakk dei omtrent idet spanjolane førte dei i land, om ikkje før. Såg eg over den andre skuldra, såg eg til ein by så liten at andre dagen eg var der, kjende lokalbefolkninga meg att og stoppa for å slå av ein prat (‘Det er du som er på intervju på grad-school, sant?’). Eg hadde vore innom dei fleste av dei anslagsvis ti butikkane, det lokale (faktisk temmeleg imponerande) sneglemuseet, ein folk-konsert (Catie Curtis) og ein real cajun/zydeco-inspirert mardi-gras-fest dagen før, sanneleg ikkje rart dei kjende meg att ;-) Må seie det var eit imponerande stykke integreringsarbeid dei lokale studentane la ned, det var faktisk svært freistande å takke ja til tilbodet om å bli der :-)

Men der og då var eg altså berre på intervju. Og så sto altså denne karen i matsalen, auste opp mat til meg mot ein matbillett, og forklarte meg akkurat kaffor det var var fullstendig umogeleg for Harry og Sally og forbli ‘berre vener’. -For om Harry (eller Sally) no er så grei å vere med, så vil ein før eller seinare begynne å samanlikne, og då er det ikkje sikkert at kjærasten kan leve opp til det. Og då er løpet kjørt. Korleis vi kom opp i diskusjonen? Kva veit eg, kanskje noko rett framfor meg i køen sa noko slikt som at ‘I’ll have what she had’? Det skal ikkje alltid så mykje til for at ein hiv seg over dei store spørsmåla i livet. -Eg på  mi side kjøpte ikkje heilt argumentet, hadde mange mannlege vener, syntest eg. Enn så lenge.

Anyway. Før skulen hadde eg to-tre veldig gode venninner. Resten var kameratar, som delte mi interesse for å klatre, lese teikneseriar, bygge, klippe ut og sette saman papir-tipiar. Og dampmaskin eller mekano, det fekk eg jo aldri sjølv, så der var eg heilt avhengig av kameratar og fetrar for tilgang. Ikkje fekk eg bil- eller fly-firkort heller, men var lett å rekruttere om gutta skulle samanlikne sylindrar, dører og sete i slike spel. Men då vi flytta, tilsa nye lokale retningslinjer at gutta skulle behandlast med varsemd. Som om dei var pestbefengte, for ikkje å seie direkte giftige, så eg innordna  meg. Eg gjorde ingen forsøk på å finne nokon der som kunne tenkast å låne meg Sølvpilen-samlinga si. Ein smule abstinens må eg nok likevel innrømme at eg hadde.

Litt ut i universitetsstudia gjekk det opp for meg at det nesten var lettare å få mannlege kameratar enn venninner. Det hadde nok mange årsaker. Eg meinar, eg synest det var spennande å snakke fag, og det turte dei andre damene sjeldan kaste seg ut i. Eg hadde dessutan relativt lav terskel for å bli lei av sminke- eller stretch-lakenprat, som nokre (NB: på langt nær alle) i omgangskrinsen syntest å dyrke.  Eg var i det heile tatt interessert i å diskutere, og igjen var det få jenter som greip ordet. Eg var faktisk så lite feminin at eg kunne finne på å fullføre både argument og setningar (lang læretid hos min diskusjonsglade bestefar). Gutta syntest alltid å ha noko meir interessant å prate om (fotografering, dykkemedisin, H2G2), så eg treivst med dei, hang over i deira krok. Dessutan var det lettare å la vere å samanlikne seg med gutta. Det føltest veldig avslappande, i eit elles eksamenspressa tilvære.

Og såklart. Det ER ikkje risikofritt å ha mannlege vener. Eg skal ikkje ein gong hevde at hjartet aldri har slått eit ekstraslag. Samstundes så er det nokre faktorar som vaksinerer mot risiko: For det første, så gjekk eg inn i studiet så inderleg, sjølvalt nygift, så allereie der var jo premissane lagde. Mykje potensiale for mistydingar rydda av vegen.

Aller mest trur eg likevel det hadde å seie at ein nærmar seg folk annleis om ein ønskjer å innstifte eit venskap enn om ein ser ein potensiell partner. Med ein potensiell partner posisjonerer ein seg, forsøker å vise seg frå si beste side, gjer alt for å halde att sine mindre tilltrekkande tendensar. Det er mykje godt å seie om det, for eksempel kan ein i prossessen faktisk ende opp med å oppgradere seg sjølv ein smule, bli ei litt betre utgåve av seg sjølv. Og såklart, noko av dei same kreftene er i sving når ein ønskjer å få nye vener, kvinnelege som mannlege, ein vil jo ikkje framstå som ein komplett dust. Samstundes ligg det i ganske mykje meir rom for å utlevere seg seg, fortelje om sine tabbar, nederlag, sitt eige dusteri. For skal ein vere ærleg, så er det ikkje nødvendigvis når ein zoomar inn på godsida vi menneske har mest å lære kvarandre. Det er ein god eigenskap vi menneske har, som kan sjå på kvarandre og lære, i alle fall litt, i alle fall innimellom, av andre sine tabbar. -Om altså nokon tør dele.

Og romet for å tolerere tabbar er større når ein er vener. Det er lettare å forsvare ein ven som tabbar seg ut, ein lever ikkje midt oppe i den direkte konsekvensen, som med ein livspartner. Med andre ord kan ein vere romslegare, meir forståelsesfull, meir tilgjevande, ta seg meir tid til å tenkje etter., om det i grunnen var så ille.  Og sant å seie kan det hende denne forståinga også på sikt kjem ein partner til gode….

Så blei dei borte. Nokre  fekk ny dame, blei heilt oppslukte, hadde ikkje tid lenger. Nokre blei saman med ei dame som syntest det var litt skummelt at kjærasten hadde kvinnelege vener. Nokre blei saman med damer som det ikkje funka å møtast parvis med. Nokre slo opp med dama og måtte egne seg fullt til sjekking. Nokre flytta. EG flytta. Nokre blei ferdige å studere, og fekk jobb. Nokre SKIFTA jobb. Og for kvar endring, skala det av vener. For det er noko der: Ein kan alltid misse kvinnelege (same-kjønna) vener ved alle slike skifte. Misse kontakt, bli oppslukt, men sant å seie blir det fort noko litt mistenkeleg over det om ein jobbar litt ekstra for å halde på mannlege vener gjennom slike skift, blir det ikkje? For då er det raskt nokon som stiller tvil med om ein verkeleg berre ER gode vener?

Eg hugsar tidspunktet då eg kasta inn handduken. Det var den dagen eg fortalde ein mann eg kjenner at eg skulle ut å spise middag med ein av mine få gjenverande mannlege kompisar. Han såg alvorleg på meg, og betrudde meg at han aldri ville latt kona si gå ut og spise med ein mannleg ven.

*Sukk*

Nei. Det ER ikkje risikofritt. Men risikoen er heller ikkje SÅ stor, og TENK alt eg hadde gått glipp av, om eg ikkje hadde blitt kjent med desse karane! Tenk alt eg ikkje hadde lært, tenk alle historiene eg ikkje hadde høyrt, tenk all underhaldninga eg hadde gått glipp av. Tenk all innsikta eg ikkje hadde fått. Denne bloggposten starta eg på tre eller fire år tilbake, mange tankar har gått gjennom hovudet før eg no er klar til å publisere. Denne bloggposten går til dokke, mannlege studiekameratar, lagsvener, jobbekompisar, vener av vener etc. eg har misst. Har sakna dokke, har eg :-)

PS: Skuldar å gjere merksam på at eg har GODE mannlege vener att, desse er stort sett anten homofile eller gifte med venninnene mine. Absolutt ingenting gale med nokon av delene. Og kvifor er det heilt greitt å ha lesbiske venninner? Eller er det kanskje ikkje det? Oh well, sluttar her, eg, før det blir altfor komplisert….

Leseliste sommaren 2014 – og heilt sikkert litt til…

Her om dagen hadde eg gått tom for lesestoff, og nemnte det på Facebook. Det utvikla seg raskt til den mest kommenterte oppdateringa mi nokonsinne, og ei foreslått leseliste:

Kairo-trilogien – Mahfouz. Har stått på leselista lenge, kanskje på tide å gi seg i kast med den første?

Focaults pendel – Eco. Har stor sans for Eco, ikkje minst On the impossibility of drawing a map of the Empire on the scale f 1 to 1 frå ‘How to travel with a salmon’. Høgt oppe på lista!

Magdalenafjorden – Fløgstad. For noko splitternytt må eg jo óg lese!

Ferdaminne – Vinje. Nedlasta! Har frå før lese Ferdaminne Fredrikstad, som vel må sjåast som ein homage til Vinje og Ferdaminne. Og eit viktig steg på vegen til å lese seg gjennom bokselskap.no

The Family Moskat – Singer. Høyrest interessant ut!

Forblindelsen – Canetti. Påbegynt i 1994, etter intense anbefalingar av ein god ven. Fann den på det tidspunktet ein smule – deprimerande, og er ikkje sikker på om eg er tilstrekkeleg i vater til å lese den denne sommaren heller, men den skal til pers, før eller seinare :-)

Midnattsbarn – Rushdie. Absolutt på tide! Har hatt ein skummel tendens til å lese mindre kjende verk av veldig kjende forfattarar, sidan eg har litt hype-angst. Av Rushdie har eg berre lest ei novellesamling. Men som sagt, på tide no!

 

Dustefjerten – Belsvik. Belsvik er blant mine favoritar. Ingen drittunge lenger slo ned som eit lyn den tretten-fjorteånårige Hege, at noko kunne vere så ‘her-og-no’, og på nynorsk atpåtil? Den som kyssar i vinden går ikkje heller ein bokbåtentsiast forbi. Må tilstå at Dustefjerten ikkje er det eg likar best av Belsvik, men er villig til å gi både Belsvik og Dustefjerten ein ny sjanse ein ny sjanse. …

The Secret Garden – Hodgson Burnett. Er råd å få gratis frå Prosjekt Gutenberg, så den er veldig lett tilgjengeleg. Har såklart lest den, og har dessutan lest den om att i vaksnen alder. Lurer likevel på om eg skal vente eit års tid og lese den for minstemor?

Medmenneske - Duun. Denne står definitivt på lista, særleg etter at eg las Menneske og Maktene. Lurer likevel på om eg skal passe på å ha litt rom mellom bøkene og la denne vente til haust eller vinter?

Foundation-serien – Asimov. Er jo ein grunnstein i min manns SF-samling, sjølv om eg aldri kom meg til å lese den. SF-samlinga blei fordrive frå rom til rom etter som vi fekk barn og ikkje lenger hadde plass til eit ‘bibliotek’. Til slutt hamna det meste i kasser på loftet.  Kanskje nokon annan har den tilgjengeleg? Eva for eksempel?

Og norsk bunadleksikon må eg vel få bestilt over frå HF-biblitoeket eller noke, men trur her og no eg bestemmer meg for å ikkje slepe det med på ferie ;-)

I tillegg lova ein jobbkompis å låne meg Helioskatastrofen av Linda Boström Knausgård.

 

Rest frå i fjor (Det Eva på Tanz omtalar som MTBR, eller Mount To Be read), dei ser ikkje mindre lesverdige ut i år. Basert på antal bøker lest siste år, bør eg klare meg heilt til neste sommar:

Things Fall Apart – Achebe. No som eg har forsøkt meg på Achebe sitt univers, kan eg kanskje gi meg i kast med denne?

UlvetidMantel. Borna i Nyskogen, men for vaksne? Høyrdest lesverdig ut!

Among Others av Jo Walton. Skulle vi ha, men klarte aldri å finne den. Må vi bite i det sure eplet og kjøpe?

Stag’s leap – Olds. Visstok intense dikt, og dikt lesast med fordel få av gongen, gjerne innimellom anna.

Beneath the Lions Gaze – Mengiste. Ein sjanse til å lære meir om Etiopia.

Black Mamba Boy – Mohamed. Kindlerbar. Yemen, Sudan, Egypt, Palestina, Middelhavet og UK? Litt av ei reise!

 

Kan-skje det går både vi-inter og vår…

For å kome litt meir ajour, postar eg også ei liste over det eg har lese sidan sist sommar. Eg har berre tatt med titlar eg er heilt ferdig med. Ganske mykje interessant, synest eg sjølv. Ikkje heilt komplett, men lell. Skulle jo ideelt skrive litt om kvar bok, men kan kanskje skylde på tabellen eg stal frå Librarything.com, som eg ikkje heilt klarer å redigere som eg vil? Om nokon lurar, er det berre å spørre!

Far From the Tree: Parents, Children and the Search for Identity Andrew Solomon 2013
Reservation Blues Sherman Alexie 2005
Fru Marta Oulie Sigrid Undset 2010
Amtmandens Døtre Camilla Collett 1879
Egenmäktigt förfarande : en roman om kärlek Lena Andersson 2013
Menneske og maktene Olav Duun 1938
Neverwhere: A Novel Neil Gaiman 2003
Min mormor hälsar och säger förlåt Fredrik Backman 2013
The Essential Dykes to Watch Out For Alison Bechdel 2008
Are You My Mother?: A Comic Drama Alison Bechdel 2013
Fun Home: A Family Tragicomic Alison Bechdel 2007
Noen har endelig funnet meg : roman Runo Isaksen 2013
Zorba the Greek Nikos Kazantzakis 1996
The Longest Way Home: One Man’s Quest for the Courage to Settle Down Andrew McCarthy 2012

Sommarlesing 2013 – ei sjølvmelding

I fjor ba eg om lesetips på Facebook og Twitter. Basert på den laga eg meg ei spennande leseliste. Som alltid verka tilfeldigheitene, eller kanskje heller omstende, kraftig inn på kva som enda opp med å bli lest. Her er ein kjapp rapport:

These Days av Jack Cheng.

Nydeleg bok, som på sett og vis kunne minne om Microserfs. Husboden hadde den alt, så eg kunne laste den rett ned. Følte med begge hovudpersonar, og hadde slett ikkje lyst til å sleppe dei då boka slutta. Meir om denne i eigen bloggpost.

Arrow of God av Chinua Achebe.

Eg kjøpte Arrow of God umiddelbart, og det var vel den andre boka frå sommarleselista eg gjekk i gang med. Er litt usikker på kva som følest mest surrealistisk: Samfunn der ein av praktiske (og samlande) omsyn skaper ein ny gud, som ein deretter må gjere tillags, eller haldningane til koloniherrane? I begge tilfelle omgir ein seg med reglar så fjernt frå våre daglege at eg verkeleg måtte strekke tankane for å henge med. Også måten å fortelje ei historie på kjendest framand for meg. Likevel, no når eg eg har lest denne, forsøkt å tenke på heilt nye måtar, så vil det kanskje vere lettare å gi seg i kast med neste Achebe-bok?

Å bake kaker i Kigali av Gaile Parkin

Denne snubla eg over på feriesal, og sneik seg dermed inn over andre eg hadde planlagt å lese først :-)

Kor glad eg enn er i Mma Ramotswe merkar eg at eg har eit bittelite atterhald når det gjeld kvite som kjem og fortel om korleis det er å vere svart dame i Afrika, og viser fram kor rause og flotte ferme afrikanske damer kan vere. Ein kan jo samanlikne dette med angstfylte oppvekstberetningar som Nervous condition av Tsitsi Dangarembga frå Zimbabwe. Det kan sanneleg verre mykje forlangt at alle afrikanske damer skal halde seg rause, flotte eller for den del ferme, slik tilhøva er for mange av dei. Og likevel, så klarer denne boka å vere temmeleg mykje av ei feelgood-bok, utan på nokon måte å underslå verken folkemord eller AIDS-epedimi eller slitasjen desse påfører samfunnet. Dette er ei bok av typen det var vanskeleg å legge frå seg, eg blei faktisk liggande til det lysna av dag for å lese bokaferdig, og vite korleis det gjekk! Ein må berre hugse at dette slett ikkje er den heile sanninga og komplettere med andre bøker. Eksempelvis kunne eg tenke meg å lese ‘Hummingbird, Why am I here? Maggie’s children‘ av Judith D. Hoskins, om om å leve med følgjene av folkemorda i Burundi.

Here and Now, brevvekslinga mellom Auster og Coetzee.

Denne hadde eg store forventingar til, men desse blei berre delvis innfridde. Dels hadde eg nok venta at deira samtalar heile vegen skulle vere så inderleg innsiktsfulle, at dei langt skulle overgå sånt mine vener gjennom tidene har skrive i brev til meg (tall order? eg har jo temmeleg innsiktsfulle vener), dels ønskte eg meg kanskje ei større rausheit overfor yngre og mindre etablerte forfattarar som dei tydelegvis ikkje finn det bryet verd å lese (men kva veit eg, kanskje er det vanskeleg å vere raus under dei forholda dei lever? Når ein slit med søvnløyse? Eller når ein har nøye tilmålt tid og mest av alt vil skrive alt ein kan?). Nuvel, kanskje er det største problemet at eg hadde så store forventingar. Denne måtte eg ta med tilbake frå ferie og lese vidare på buss til og frå jobb. Enkelte dagar kom eg heim og himla litt med auene, andre dagar kom eg heim og syntest dei hadde nokre fornøyelege diskusjonar. Begge deler, altså!

The Girl in the Flammable Skirt’, av Aimee Bender

Denne las eg slutten på i ferien. Eg snubla over ei anbefaling av denne novelledebutanten, og syntest dei første novellene verka forfriskande, nye. Etter kvart må eg tilstå at dei begynte å kjennest formelaktige. Ein ny og forfriskande idé kan tvarast ut og bli enerverande om den skal brukast på alt, og slik syntest det etter kvart her. Det kjendest og som det var i overkant av spor etter skrivekurs. Likevel, om eg hadde stått att med to-tre av dei beste novellene, og forfattaren hadde lagt all sin energi i berre desse, trur eg eg hadde vore ganske nøgd!

The wife, and other Stories, av Tsjekhov

Denne hadde eg liggande på Kindlen, og eg kom eit stykke vidare. Har likevel lagt denne på e-hylla inntil vidare. Det er grenser for kor stor dose ein greier av gangen!

The Voyage of the Beagle, av Darwin.

Dette er litt sånn Zen-bok for meg, ei bok å ta fram når eg treng å trekke pusten, fokusere på små ting og verdensaltet (eller kva det no er), ei bok å dvele i. Ei bok til å utforske frå, dessutan, for eg må ofte lese med kart tilgjengeleg, eller eg slår opp dyreartar eg ikkje kjenner, eller som har skifta namn sidan Darwin si tid. Igjen ei bok eg ikkje kan haste igjennom. Eg les smått og stendig, og eit år seinare har eg ikkje kome lengre enn til Falklandsøyane. Ei bok eg set stor pris på.

Eg hadde sett opp to diktsamlingar på sommarleselista mi, men ei heilt anna kom og trengde seg fram. Eg las Eg har røter i jord: Dikt i utval av Marie Takvam, som eg fann i hylla hos mor mi. Sterke, intense dikt eg ikkje klarte å legge frå meg. Måtte berre lese heile.

Resten av bøkene på lista frå i fjor får bli med over på årets liste. Og så har eg faktisk lese mykje rart gjennom vinteren og. Det får eg kome tilbake til etter kvart!

Takksam 52: Veke 1

wpid-DSC_3178.jpg

Finaste Maria på Kennel Vildnos utfordra meg med eit blogginnlegg, til å gjere eit prosjekt for gleda, eit prosjekt for takksemda, legge ut eit bilde for dagen, sjekk filmen ho har lagt ut. Også flottaste Ellen på Slaraffenliv postar eit bilde per dag på sin blogg. Ta ein kikk på bloggen hennar, så mange fargar, så mykje fint. Og eg, eg trekkjer pusten, veit at eg har publisert heile tre (3) blogginnlegg sidan august, veit at eg er ursliten når eg kjem heim frå mine femti prosent på jobb, veit at kreativiteten er på botnen, veit at det finst haugar av ting eg *burde* gjere, og tenkjer: Kanskje, kanskje klarer eg eit bilde i veka? Til å minne meg om at når livet klemmer til, så finst det likevel gode, fine ting eg gler meg over. Kjenner takksemd for. Som gir meg pusterom. Eg har vore innom emnet før, i posten Luksus (som dessverre har misst bilda sine). No skal eg forsøke å minne meg på dette, ein gong  i veka. Ha det i tankane og ha mobilen klar, for å fange det. Og legge det ut, utan all verdas billedredigering, system, pussing. Berre sånn!

Vi er i veke Ein. Kva er eg takksam for? Juleferien, og dei som tok imot oss og varta oss opp, stelte til, dekte bord og baud oss på godbitar, tende lys i kvar ei krå! For familie vi fekk treffe, skravle med, gå tur med, leike mimeleikar med. For pust av ope (la oss for ei lita stund gløyme Telemarkskysten bak synsranda) hav, som alltid, alltid set meg fri for ei lita stund.

Sett: ‘Better off dead’

Qte tips according to Snoopy: Q. How to look young. A. Don’t be born so soon….

I grunnen forestilte eg meg at eg skulle skrive meir om film på denne bloggen. Eg meinar,eg har nok ein like stor fascinasjon for film som før bøker, men finn likevel film vanskelegare å skrive om. Kanskje fordi vi trass alt har lært ein to-tre grunnsteg om litterære grep på skulen? Finn at eg blir gåande og tenke på film, men klarer ikkje heilt taste ned nokre ord.

Anyway, i dag tenke eg likevel å prøve meg på å trekke fram ein tidleg Cusack-film, frå 1985, Better off Dead. Etter lengre forhandlingar om høveleg laurdagskveldsfilm blei det klart at vi trong ytterst lett underhandling, og at svært mykje vi hadde i våre DVD-mapper hadde for mørke undertonar. Til slutt enda maken og eg på denne,som eg første gong såg i ytterst nedstemt stand ein gong tidleg på nittitalet. Effekten den gongen var så glimrande at eg absolutt var villig til å gå den ein sjanse i går.

Kort sagt blir Cusack/Lane Myers dumpa av populære Beth, som anser at ho vil stå seg betre med ein ein meir atletisk fyr med høgare status og betre bil. Lane anser dermed at livet ikkje er verdt å leve, med mindre han kan vinne Beth tilbake. Han vekslar deretter mellom pessimisme (stadig meir innovative sjølvmordsforsøk) og optimisme (idear for å vinne Beth tilbake). Ingen av delene har han særleg suksess med. Til å vere amerikansk dvelar den overaskande lite ved akkurat kvar forsøka feilar. Men vi ser jo at han held fram, ser jo at han lever, så vi forstår jo at han må ha kome ut av knipene. Ved eitt tilfelle skulle han kaste seg frå ei bru, men endar med å bli dytta i staden. Han blir køyrt bort på toppen av eit (ope) søppellass. Nokre forbipasserande kommenterer: ‘The things people throw away these days! A perfectly good white boy!’

Undervegs smekkfullt med absurditetar ein ikkje finn att eksempelvis i typiske Brat Pack-filmar. Når såg du eksempelvis sist ein skistavfektekamp? Foreldra, broren, avisguten og to koreanske brødre har kvar sine ikkje heilt tradisjonelle roller å spele. Ein bloggpost eg snubla over i dag kallar filmen ein ‘obscure gem’ og hevdar: ‘I swear that shortly after receiving the funding for a high school movie the writer/director got everyone to smoke a lot of weed and began subverting.

Filmen minner meg på noko eg har tenkt fleire gonger i det siste, når det gjeld både bøker og film, nemleg at eg synest det er langt meir spennande å lese/sjå eit spenstig forsøk som kanskje knakar litt i samanføyingane, enn å sjå noko seift, formsikkert, glattpolert. Kanskje er det derfor eg har merka meg fleire debutantar eg har lyst til lese i år?

To ting eg elskar ved denne filmen:

1) Når den (surprise, surprise) vakre utvekslingsstudina har mekka ferdig den meir eller mindre kondemneringsferdige Camaroen han har hatt ståande, ser INGEN dei køyre av garde

2) Når han tar henne med, nattestid,  til nydeleg oppdekt bord (OKOK, kun med TV-middag) på den stengte fast-food-restauranten han ikkje lenger jobbar, blir dei ikkje ferska! Så den!

Lest: These Days

I sommar heiv eg meg over ei leseliste med lyst og glede. Korleis denne leselista kom til, kan du lese i bloggposten ‘Om sommarlesing’. Sidan eg har kost meg sånn med bøker frå denne lista (og aktar å halde fram med det, til eg har lese resten), hadde eg lyst å skrive nokre ord om kvar av desse bøkene. Og nei, det er framleis ingen bokmeldingar eg skriv, berre eit forsøk på å seie kva ved desse bøkene som berører meg som lesar.

Den første eg kasta meg over, var These Days av Jack Cheng. Korleis boka kom til, støtta gjennom Kickstarter, kan du lese på Cheng sine offisielle sider. Den korte rapporten frå meg let slik: dette er det beste argumentet for sjølvpublisering eg har sett så langt.

Den noko lengre let meir slik: To menneske dumpar borti kvarandre i storbyen (NYC) – eller rett utanfor, IKEA ligg eigentleg i New Jersey, gjer det ikkje? Over IKEA-bokhyller fylle av Kingsolver-bøker (allereie her traff dei meg) kom dei i snakk. Ved første blikk synest dei ikkje som ein så aller verst match. Men etter kvart kjem hindringane til syne: Korleis skal ein i det heile tatt kople saman livet til ei dame som ikkje har mobiltelefon, ikkje tar privatsamtalar på jobben, som nektar å bruke e-post og som kun kan nåast heime hos seg sjølv, eventuelt på ein telefonsvarar, med ein smartphone- og (medie-)straum-avhengig mann som til dels lever, eller i det minste vil leve, av produkt ho ikkje fattar den minste interesse for? Dagens små ting (bli forsinka i eit møte, så ein ikkje rekk neste post på programmet i tide) får store følgjer, når ein ikkje berre kan ringe eller sende ei melding.

Og kven er mest ’tilkopla’ omverda, den som kontinuerleg lever på og i (den ikkje spesifiserte, og dermed ikkje tidfesta) straumen frå sosiale media, eller den som vil vere til stades fullt og heilt, her og no, og krev det same tilbake, men ikkje er til å få tak i eller tak på? For er ein ein gong fullt til stades, når ein ikkje viser fram fortida si, som har forma ein til den ein er her og no? Kven har mest atterhald, den som er klar som eit egg for å flytte saman og gå inn i eit forhold, men heile tida lar seg dra inn i distraksjonar, eller den som gir alt i augneblinken, men ikkje vil dele historia si, og dermed kanskje det som er nøkkelen til løysing? Boka gir mange spørsmål og få svar, og min lojalitet med hovudpersonen svinga etter kven som til ei kvar tid var i fokus, det var heilt klart mogeleg å sjå begge sider.

Eg trudde faktisk på begge desse to menneska, og heia voldsomt på begge to. Boka var full av referansar eg fekk med meg og endå nokre som suste forbi (truleg ein del fullstendig uoppdaga). Eg forstår forsåvidt kvifor historia endar som den gjer, men eg hadde på ingen måte lyst til å sleppe taket i personane då boka var slutt. Eg skulle helst ha fulgt dei vidare. -Kanskje skal eg ønskje meg ein sequel, typ, En mann og en kvinne, tyve år etter, eller Before Sunset, eller kanskje (meir realistisk?) som Before Midnight, som eg enno ikkje har fått sett?