Archives

Takksam 52: Veke 1

wpid-DSC_3178.jpg

Finaste Maria på Kennel Vildnos utfordra meg med eit blogginnlegg, til å gjere eit prosjekt for gleda, eit prosjekt for takksemda, legge ut eit bilde for dagen, sjekk filmen ho har lagt ut. Også flottaste Ellen på Slaraffenliv postar eit bilde per dag på sin blogg. Ta ein kikk på bloggen hennar, så mange fargar, så mykje fint. Og eg, eg trekkjer pusten, veit at eg har publisert heile tre (3) blogginnlegg sidan august, veit at eg er ursliten når eg kjem heim frå mine femti prosent på jobb, veit at kreativiteten er på botnen, veit at det finst haugar av ting eg *burde* gjere, og tenkjer: Kanskje, kanskje klarer eg eit bilde i veka? Til å minne meg om at når livet klemmer til, så finst det likevel gode, fine ting eg gler meg over. Kjenner takksemd for. Som gir meg pusterom. Eg har vore innom emnet før, i posten Luksus (som dessverre har misst bilda sine). No skal eg forsøke å minne meg på dette, ein gong  i veka. Ha det i tankane og ha mobilen klar, for å fange det. Og legge det ut, utan all verdas billedredigering, system, pussing. Berre sånn!

Vi er i veke Ein. Kva er eg takksam for? Juleferien, og dei som tok imot oss og varta oss opp, stelte til, dekte bord og baud oss på godbitar, tende lys i kvar ei krå! For familie vi fekk treffe, skravle med, gå tur med, leike mimeleikar med. For pust av ope (la oss for ei lita stund gløyme Telemarkskysten bak synsranda) hav, som alltid, alltid set meg fri for ei lita stund.

Sett: ‘Better off dead’

Qte tips according to Snoopy: Q. How to look young. A. Don’t be born so soon….

I grunnen forestilte eg meg at eg skulle skrive meir om film på denne bloggen. Eg meinar,eg har nok ein like stor fascinasjon for film som før bøker, men finn likevel film vanskelegare å skrive om. Kanskje fordi vi trass alt har lært ein to-tre grunnsteg om litterære grep på skulen? Finn at eg blir gåande og tenke på film, men klarer ikkje heilt taste ned nokre ord.

Anyway, i dag tenke eg likevel å prøve meg på å trekke fram ein tidleg Cusack-film, frå 1985, Better off Dead. Etter lengre forhandlingar om høveleg laurdagskveldsfilm blei det klart at vi trong ytterst lett underhandling, og at svært mykje vi hadde i våre DVD-mapper hadde for mørke undertonar. Til slutt enda maken og eg på denne,som eg første gong såg i ytterst nedstemt stand ein gong tidleg på nittitalet. Effekten den gongen var så glimrande at eg absolutt var villig til å gå den ein sjanse i går.

Kort sagt blir Cusack/Lane Myers dumpa av populære Beth, som anser at ho vil stå seg betre med ein ein meir atletisk fyr med høgare status og betre bil. Lane anser dermed at livet ikkje er verdt å leve, med mindre han kan vinne Beth tilbake. Han vekslar deretter mellom pessimisme (stadig meir innovative sjølvmordsforsøk) og optimisme (idear for å vinne Beth tilbake). Ingen av delene har han særleg suksess med. Til å vere amerikansk dvelar den overaskande lite ved akkurat kvar forsøka feilar. Men vi ser jo at han held fram, ser jo at han lever, så vi forstår jo at han må ha kome ut av knipene. Ved eitt tilfelle skulle han kaste seg frå ei bru, men endar med å bli dytta i staden. Han blir køyrt bort på toppen av eit (ope) søppellass. Nokre forbipasserande kommenterer: ‘The things people throw away these days! A perfectly good white boy!’

Undervegs smekkfullt med absurditetar ein ikkje finn att eksempelvis i typiske Brat Pack-filmar. Når såg du eksempelvis sist ein skistavfektekamp? Foreldra, broren, avisguten og to koreanske brødre har kvar sine ikkje heilt tradisjonelle roller å spele. Ein bloggpost eg snubla over i dag kallar filmen ein ‘obscure gem’ og hevdar: ‘I swear that shortly after receiving the funding for a high school movie the writer/director got everyone to smoke a lot of weed and began subverting.

Filmen minner meg på noko eg har tenkt fleire gonger i det siste, når det gjeld både bøker og film, nemleg at eg synest det er langt meir spennande å lese/sjå eit spenstig forsøk som kanskje knakar litt i samanføyingane, enn å sjå noko seift, formsikkert, glattpolert. Kanskje er det derfor eg har merka meg fleire debutantar eg har lyst til lese i år?

To ting eg elskar ved denne filmen:

1) Når den (surprise, surprise) vakre utvekslingsstudina har mekka ferdig den meir eller mindre kondemneringsferdige Camaroen han har hatt ståande, ser INGEN dei køyre av garde

2) Når han tar henne med, nattestid,  til nydeleg oppdekt bord (OKOK, kun med TV-middag) på den stengte fast-food-restauranten han ikkje lenger jobbar, blir dei ikkje ferska! Så den!

Lest: These Days

I sommar heiv eg meg over ei leseliste med lyst og glede. Korleis denne leselista kom til, kan du lese i bloggposten ‘Om sommarlesing’. Sidan eg har kost meg sånn med bøker frå denne lista (og aktar å halde fram med det, til eg har lese resten), hadde eg lyst å skrive nokre ord om kvar av desse bøkene. Og nei, det er framleis ingen bokmeldingar eg skriv, berre eit forsøk på å seie kva ved desse bøkene som berører meg som lesar.

Den første eg kasta meg over, var These Days av Jack Cheng. Korleis boka kom til, støtta gjennom Kickstarter, kan du lese på Cheng sine offisielle sider. Den korte rapporten frå meg let slik: dette er det beste argumentet for sjølvpublisering eg har sett så langt.

Den noko lengre let meir slik: To menneske dumpar borti kvarandre i storbyen (NYC) – eller rett utanfor, IKEA ligg eigentleg i New Jersey, gjer det ikkje? Over IKEA-bokhyller fylle av Kingsolver-bøker (allereie her traff dei meg) kom dei i snakk. Ved første blikk synest dei ikkje som ein så aller verst match. Men etter kvart kjem hindringane til syne: Korleis skal ein i det heile tatt kople saman livet til ei dame som ikkje har mobiltelefon, ikkje tar privatsamtalar på jobben, som nektar å bruke e-post og som kun kan nåast heime hos seg sjølv, eventuelt på ein telefonsvarar, med ein smartphone- og (medie-)straum-avhengig mann som til dels lever, eller i det minste vil leve, av produkt ho ikkje fattar den minste interesse for? Dagens små ting (bli forsinka i eit møte, så ein ikkje rekk neste post på programmet i tide) får store følgjer, når ein ikkje berre kan ringe eller sende ei melding.

Og kven er mest ’tilkopla’ omverda, den som kontinuerleg lever på og i (den ikkje spesifiserte, og dermed ikkje tidfesta) straumen frå sosiale media, eller den som vil vere til stades fullt og heilt, her og no, og krev det same tilbake, men ikkje er til å få tak i eller tak på? For er ein ein gong fullt til stades, når ein ikkje viser fram fortida si, som har forma ein til den ein er her og no? Kven har mest atterhald, den som er klar som eit egg for å flytte saman og gå inn i eit forhold, men heile tida lar seg dra inn i distraksjonar, eller den som gir alt i augneblinken, men ikkje vil dele historia si, og dermed kanskje det som er nøkkelen til løysing? Boka gir mange spørsmål og få svar, og min lojalitet med hovudpersonen svinga etter kven som til ei kvar tid var i fokus, det var heilt klart mogeleg å sjå begge sider.

Eg trudde faktisk på begge desse to menneska, og heia voldsomt på begge to. Boka var full av referansar eg fekk med meg og endå nokre som suste forbi (truleg ein del fullstendig uoppdaga). Eg forstår forsåvidt kvifor historia endar som den gjer, men eg hadde på ingen måte lyst til å sleppe taket i personane då boka var slutt. Eg skulle helst ha fulgt dei vidare. -Kanskje skal eg ønskje meg ein sequel, typ, En mann og en kvinne, tyve år etter, eller Before Sunset, eller kanskje (meir realistisk?) som Before Midnight, som eg enno ikkje har fått sett?

Sommargleder

Mammaen les. Havet rett utanfor billedkanten

Sjuåringen hevda i går at ‘på en måte er det blitt vinter’, men denslags vil eg strengt tatt ikkje høyre snakk om. Ikkje gir eg frivillig slepp på sommargledene!

Og jo, det har vore mange utfordringar også. Logistikk og tilpasning skulle gå opp. Muligheita for å trekke pusten, kvile litt, måtte fordelast likeleg mellom oss vaksne, når det ikkje alltid var rom for så mykje soving. Vi måtte kontinuerleg vurdere og revurdere planar, innimellom gripe til plan B (eller C, eller kome på noke nytt). Vi heldt på å måtte avbryte og reise heim. Vi reiste heim bittelitt før planlagt.

Og likvevel, likevel så kjenner eg det som om dette er den mest somrete sommaren på årevis. Veret, såklart, men også aktivitetane! Feriane er så viktige for oss. Det er våre oasar, vi ladar batteria, dette skal vi leve resten av året. Den kan vere vi må tenke veldig annleis neste år, dette må vi ha vinteren til å tenke på. Nettopp derfor er det så deilig at mellom alle utfordringane, så blei det ein deilig, deilig ferie. Kva var det fine med denne ferien? Her er mi liste:

Sol. Sommarsol. To og ei halv veke, frå 18 C og opp. Ei og anna sky, ein og annan kraftig bris (til og med ein liten storm), to netter med regn. Og det levde vi inderleg godt med.

Shorts & sparsomme toppar. -Har eg vandra rundt i, så uendeleg deilig å sleppe å kle seg så veldig heile tida.

Bøker. Fin leseliste, gode tips frå twitrande og fjesande vener og bekjente, rom for lesing (greip eg når eg kunne, deilig med store ungar som ikkje må vaktast steg for steg), ideelle tilbod i lokale bokhandlar, spennande oppdagingar opphavets bokhylle. Rapport planlagt.

Familietid. Storfamilietid. I år gjekk kabalen betre opp enn på årevis! Tid med nevøar ein knappast har sett på årevis, små nieser som veks i hopp kvar gong ein snur ryggen til dei. Systretid. Tid med mor og tid med svigerforeldre. Neste gong, neste gong klaffar det kanskje med dei vi ikkje fekk sett i år?

Tur & tur & tur & tur! Og nokre utflukter, endåtil ein fest, tenk det! Angrar bittelitt på at eg ikkje installerte stegtellarapp på mobilen. Skulle skrekkeleg gjerne sjekke akkurat kor mykje eg gjekk (nei, jogge gjer eg ikkje. Går fort i staden). Mistenker at tur-hemmelegheita låg i å hive seg av garde på morgonen, og stort sett ikkje vente på at andre kunne vere med. Investerte i staden i sånn armgreie til mobilen, og let mobilen sin ‘Sense me’-funksjon analysere seg fram til ‘energisk’ musikk. Mykje fint, men rom for noko som er litt lettare på foten. Kan måtte be vener og kjende om tips til eigna trim-musikk (type temmeleg rask gange).

Utfluktene? Vandring i kystlynghei, Gamlebyen i Fredrikstad med Modelljernbanesenter og smule tælling på vollane, Isegran fort (forbannelse brutt), Strandtur til Storesand, Karl Johan opp til Slottet, Brevik (ti fots), Långegärde og Ekenes (sykkeltur) på Koster. Fantastisk Naturum, drøymer om å jobbe der ein dag. Eller ein sommar….

Kva ville eg hatt meir av? Alt. Kanskje særleg søvn og bading, men skulle aller, aller helst ha bestilt ein ‘dobbel’ av heile greia.

 

 

Om sommarlesing

These Days av Jack Cheng

Til stadigheit susar det gode boktips forbi. Nokon rekk eg å stoppe ved, snuse litt på, og tenke at den, akkurat den boka skal eg jammenmeg lese. Og nokre minutt seinare er tittelen fullstendig borte, forfattaren ein fjern person eg har høyrt om og ikkje hugsar nokon titlar av. Andre gonger hender det eg rekk å registrere tittelen i Librarything, under samlinga ‘meaning to read‘. For all del, ta gjerne ein kikk. Men mange av desse eignar seg slett ikkje til sommarlesing. Kvifor? Fordi dei ikkje er lette nok? Blafrar lett i vinden? På sett og vis. Vekt er eit problem, men tunge bøker les eg gjerne. Meir enn gjerne. Men kor mange av desse kan eg putte på Kindlen og suse på sommarferie med?

Fagbøkene på lista er stort sett sånne eg har i papir, på jobben, og sikkert kjem til å lese på bussen. Pendling har definitivt sine sider. På ferieturen gidd eg slett ikkje pakke dei med. Norske verk lar seg (med hederlege unntak) som kjent ikkje kjøpe for Kindle, det same gjeld svenske. Joa, eg les gjerne på mobilen, og kjem nok til å laste ned både svenske og norske bokappar med det første. Men på to område kan den definitivt ikkje konkurere med Kindlen min: 1) Mobilen er fullstendig håplaus i sommarsol. Det er slitsamt nok å forsøke å bruke den som kamera, og skulle sjekke om det blei noke bilde i det heile tatt. Og 2) Batterilevetida er heilt håplaus, om mobilen brukast slik. Og eg som har tenkt å bu i telt og alt. Ja, vi har ein gamml skraglete iPad, på fellesen. Som eg sjeldan ser snurten av når eg får tid til å sette meg ned å lese. Og den er igjen glossy og ikkje lett å lese på i solskinet. -Som eg altså har planlagt vi skal ha rikeleg av denne ferien.

Så i staden ba eg mine Facebookvener og Twitterfølgarar om Kindle-tips. Synest eg fekk mange knakande gode forslag. Her er kva dei foreslo (la deg gjerne inspirere):

These Days av Jack Cheng

Viste det seg at husbonden alt hadde, DRM-fri og ferdig konvertert, så denne lasta eg umiddelbart ned. Godt i gang. Veldig fornøgd så langt. Kjennest som å lese Microserfs for første gong, i oppdatert versjon og med innslag av Generation X. Og heilt utan at det kjennest som ein tam kopi.

Arrow of God og Things Fall Apart av Chinua Achebe.

Achebe er ein av dei eg lenge har tenkt å lese, men som eg ikkje kjem på når eg står i (laptop-)bokhandelen. Godt forslag, så eg kjøpte Arrow of God med det same.

Here and Now, brevvekslinga mellom Auster og Coetzee.

Har lest begge herrar før (aller høgst set eg nok faktisk filmane Smoke og Blue in the Face). Veldig interessrt i å høyre kva dei skriv til kvarandre, så denne har eg også kjøpt/lasta ned.

Ulvetid av Hillary Mantel

Denne var heilt ny for meg, men av beskrivelsen høyrdest den ut som ‘Borna i Nyskogen for vaksne’. Interessant tid, i barndommen las eg også ei bok sett frå Cromwell-perspektiv. Det var opprørande lesing for ein tolvåring. I ettertid har eg tenkt  mykje på den reaksjonen, det skulle vere interessant å lese seg opp på emnet. Høyrdest lang ut, og no vareg gjerne i ferd med å nå kapasiteten, denne kan eg kanskje laste ned når eg nærmar meg slutten på dei første tre? Kanskje haustlesing? Kan ein håpe på lange, rolege kveldar med stearinlys og te og ei god bok?

Among Others av Jo Walton

Også denne finst i husstanden, i multiple format, det leitast etter fil. Kan rett og slett hende den får vere med på makens iPad, som innelesing. Høyrest veldig spennande ut. Og ser det som eit dårleg teikn at eg ikkje lenger har tid til å snakke nok litteratur med maken til at eg får med meg kva som er hans nye favorittar?

Stag’s leap. Sharon Olds.

Beskrive for meg som ‘intense dikt’, damen fekk ein Pulitzer for desse. Spennande! Det minner meg på at eg har ei anna diktsamling liggande: Hvalfall. Hvalfall gjorde eg faktisk eit veldig iherdig framstøt for å få kjøpt elektronisk, men det stranda til slutt på formathikke, den viste seg å ikkje vere navigerbar i nokon e-boklesarar eg har tilgang til, eller på nokon dings (ikkje ein gong iPad). Fekk til slutt pengane att frå bokhanlder’n. Hvalfall treff meg på så mange feriepunkt at den nok får vere med på ferien, også i fysisk format. Meir om denne seinare, reknar eg med.

Pussig, dette med dikt. Dei ser ut som sånne små snuttar. Men faktum er at eg må ha mykje meir tid, må vere mykje meir tilstades, må vere mykje meir konsentrert for å lese dikt. Heilt umogeleg å lese på bussen, for eksempel. Men om sommaren burde det vel gå å få lest eit par? Så vurderer å kjøpe denne no, og håpe på kvalitetstid og periodevis mindfulness…

Å bake kaker i Kigali av Gaile Parkin

Kva veit eg eigentleg om Rwanda, anna enn grusomheitene som fylte media midt på nittitalet? Det er fint lite, og kokar ned til bekrivelsar frå Virunga (tenk ‘fjellgorillaer i skodde’ og Douglas Adams’ Last chance to see, og vent litt, kom ikkje han inn i Virunga via Kongo?) og ein biletserie på Facebook no i vår (takk, Mikaela). Absolutt på tide å finne ut meir. Denne er høgaktuell for nedlasting når eg nærmar meg slutten på forslaga som tikka inn først.

Beneath the Lions Gaze av M. Mengiste

Etiopia vil eg óg gjerne vite meir om, ikkje minst fordi eg har hatt ei venninne stasjonert der dei siste åra. Drøymer om å kunne reise dit, sjå Lalibela,  fjella, geladaer i det fjerne. Addis Abeba vann tidleg prisen for ‘mest eksotiske klang’ i mitt barnesinn (neste på stafetten var ‘Ngaoundéré‘). Men var det denne som slett ikkje berre var lett lesing, Mikaela? Og foreslo ikkje du ei anna, forleden?

Eg tar med to bøker som forsåvidt ikkje konkret ble anbefalt meg, men som var under lesing av folk som anbefalte andre ting:

Eksil av Jakob Ejersbo

Fatta absolutt mi interesse. På vent til eg har klart unna det grøvste av lista over, og kanskje (basert på omtalen) eit tidspunkt eg tåler ein trøkk? Den ser heller ikkje ut til å vere ‘Kindlérbar’. Lånbar, kanskje? Vårt fysiske bibliotek har ganske nøyaktig NULL tilvekstplass, og vi opererer for tida etter prinsippet om ei bok inn, ei bok ut! Hart val, derfor så mykje lettare å kjøpe ting elektronisk.

Black Mamba Boy av Nadifa Mohamed

Om denne tenkjer eg litt det same som om Eksil, men denne har kanskje nokre lysare tonar? På vent inntil vidare. Og denne er Kindlérbar :-)

Då har eg sett bort frå to anbefalingar som såg ut til å kome frå sjølvpubliseriande forfattarar. Ikkje for det, kunne vere truande til kjøpe sånt og, eg, som eit eksperiment. Men ikkje når dei gir meg grunn til sjølve å ha skrive anbefalingane på Amazon, og det einaste som dukkar opp ved gugling er deira eigne nettstader.

Frå før hadde eg eit par nedlasta klassikarar på Kindlen, gratis frå Prosjekt Gutenberg: The wife, and other Stories, av Tsjekhov, og The Voyage of the Beagle, av Darwin. Dertil har eg eit par noveller att i  ‘The Girl in the Flammable Skirt’, av Aimee Bender. Likar å kunne veksle mellom fag- og skjønnlitteratur, korte og lange tekster, ulike steminingar. Så desse skal eg også halde fram å lese i. Alt eg treng no, er tid og ro på meg til lesing. A girl can dream, can’t she? God boksommar!

 

 

 

 

 

25 random facts about me

Random blogging, sort of, since I’m not up to anything that takes more than five minutes.  This was originally a meme from Facebook, posted there in 2009. I’ve long since stopped tagging people in memes. Including the rules anyway. Reading them allready seems like peering into history ;-)

Rules: Once you’ve been tagged, you are supposed to write a note with 25 random things, facts, habits, or goals about you. At the end, choose 25 people to be tagged. You have to tag the person who tagged you. If I tagged you, it’s because I want to know more about you.

(To do this, go to “notes” under tabs on your profile page, paste these instructions in the body of the note, type your 25 random things, tag 25 people then click publish.)

1) I’m in fact solar powered, and live in Bergen. Go figure…
2) My favourite novel is ‘A suitable boy
3) Too many of my friends live too far away. I miss you all….
4) I was lucky enough (age 5) to meet my childhood hero, wildlife photograher Sverre M. Fjellstad, but not to singlehandedly track down the deer he was there to photograph. He was innstead recruited to the search for his probably youngest fan….
5) My favourite book store is Joseph Beth Booksellers, Lexington, Kentucky. Open LATE on Saturday evening, ALLWAYS bumped into someone I knew…
6) I had to go to Sweden to meet my Norwegian husband..
7) I love my job (or I’m reasonably fond of it, anyway), but desperately miss doing field work
8) I’ve spent 4 1/2 hours lost in communist era Prague with no cash, no passport, no visa, no maps and no idea how to get to the dorm I staid at, way out of town. Traveller’s cheques could not be cashed in without passport/visa…
9) I’ve spent 3 weeks on a reservation in Montana. True eye-opnener. Still digesting, will never be done.
10) I once lost an opportunity to participate in a real sweat lodge because my native american (Assiniboine/Gros Ventre) hosts assumed I would much rather go to a disco…
11) My favourite movie is Hal Hartely’s ‘Trust’
12) Put me on a rocky shore, and all I’ll do is sit down and turn rocks.
13) I make surprisingly good waffles. Grandma’s receipe…
14) My grandest musical experience was definitely the show ‘Le Shebeen’, directed by Deon Opperman, seen/heard at the Aardklop festival in Potchefstroom, South Africa. Boy, those south-africans can sing and dance!
15) I suffer from health anxiety by proxy, and get WAY too anxious when my kids get sick
16) I love the zen of bait fishing
17) The highest altitude I’ve visited, was annoyingly close to Mont aux Sources in the Drakensberg, app. 3000 m above sea level
18) It takes me ages to finish lists like this one
19) Not sure whether it is more fun to tag close friends and look for the odd surprise/see how they sum up their lives, or learn more about new friends
20) I’d really like to learn more languages
21) I’d love to spend another year abroad. Botswana, maybe?
22) My random facts aren’t nearly random enough
23) I wasn’t prepared that the bubble-wrap landscape of the Wavelands (Kentucky) would be so fascinating (Nope, no irony there!)
24) I’m way too verbose (yeah, you’ve figured that out by now!)
25) My husband’s forbidden me to tag him, ’cause he’s just done ‘Sju ting du ikke trenger å vite om meg’ (‘seven things you don’d have to know about me’) on his blog, and can’t actually think of another 25 things…. And he’s really disapointed I got too serious in this note….

Syngja

Til jul i fjor hadde husbonden kjøpt ‘Syngja’ av Lars Amund Vaage til meg. Eg måtte trekke pusten djupt før eg kunne ta fatt på lesinga, for dette er problematikk som går oss tett inn på livet. Det er ei bok det var lett og raskt å lese, men problemstillingane er det verken lett eller raskt gjort å forhalde seg til. Eg kan godt forstå at ei bok som dette får Brageprisen, sjølv om eg må tilstå at denne boka traff meg på eit område langt forbi dei litterære kvalitetane. Ein presentasjon av forfattaren i Vikebladet, lokalavisa frå Hareidlandet, der eg vaks opp, siterer Dagbladet:

Vi kan google oss fram til diagnoser, lese rapporter og fagbøker, men bare forfatteren kan åpne opp språket og lete seg fram til de orda vi ikke finner.

 

No vil eg ile til og legge til at romanar som denne og eksempelvis The curious incident of the dog in the night-time av Mark Haddon slett ikkje er åleine om å opne opp ein veg inn i denne verda. Det finst også filmar der ute, som Peter Næss sin nydelege Mozart and the whale, som lar oss identifisere oss med hovudpersonane. Foreldreberetningar, som Tordis Ørjasæter si Boka om Dag Tore, og kanskje enno meir førstehandsskildringar, som Temple Grandin sine bøker, gir oss eit innblikk i korleis det kjennest å hhv ha ansvar for eit barn med autisme og å vere eit barn (eller ein vaksen) med autisme. Men aller mest har eg henta kunnskap, innsikt, identifikasjon, tips, råd, comic relief og eg veit ikkje kva frå eit heilt bloggande nettverk der ute. Eg vil særleg løfte fram bloggane Coping, Alla har lättheter og Mine söner har Asperger og ADHD, som alle har eit mammaperspektiv, og Lotta Abrahamsson og Life on the other side of the wall, som med stor sjølvinnsikt og formidlingsevne forklarer oss andre korleis det kan opplevast å ha Asperger sjølv. Eg skriv ‘kan’, for om det kan finnast fellestrekk, så er det framleis slik at kjenner du ein med Asperger, så kjenner du ein med Asperger. Dei er alle individ, med sine individuelle styrkar og svakheiter. -Som oss andre!

Men romanforma opnar for ei heilt spesiell openheit, nærheit, ærlegheit, som det er vanskeleg å by på i ein blogg, der ein ellers kan risikerer å utlevere anten seg sjølv, barnet eller omgjevnadene meir enn det som godt er. Ein kan til dømes skrive inn ein ven, som ikkje var der i utgangspunktet, og utlevere han i staden. Eller seg sjølv, indirekte ;-) Og ein treng jo ikkje vere så klar på kva som er fiksjon(alisert) og kva som er røynd. Når alt kjem til alt, redigerer vi alle våre historier før vi fortel dei vidare.

Denne historia kjennest så tett på óg fordi viktige deler går føre seg i Bergen (der eg har budd dei siste 25 åra), fordi viktige scener utspelar seg på Cafe Opera (om enn nokre år før eg kom dit første gong), fordi dei bur på Fantoft (som eg gjorde, då eg først kom til byen som student) og fordi hovudpersonen køyrer buss (som mange av mine studiekameratar gjorde) på ruter som eg har reist, mykje og ofte.

Og alt dette er likevel berre overflata.

Nokon vil sikkert under seg over at eg, med min vidunderleg verbale son, kan identifisere meg med far til eit barn utan språk. Det er likevel mykje som er sams:

Det lettaste å forstå er sikkert dette med å ha eit barn som vil kome til å trenge hjelp framover, anten dette barnet treng kontinuerleg omsut døgnet rundt, eller berre treng det vesle ekstra som skal til for å kunne gå på skule, delta i arbeidsliv, ha eit fungerande samspel med omgjevnadene. For kor langt vil eigne krefter strekkje til? Når må ein be om help? Til kva kan ein vente å få det? Korleis vil behovet barnets behov endre seg gjennom eit liv? Og korleis vil tilbodet endre seg gjennom varierande regjeringar, skiftande verdivurderingar? Opp- og nedbyggingar av velferdsstaten? Kva vil eksempelvis langtidseffektene av finanskrise vere? Og kva skjer den dagen ein sjølv (eg har ingen gud å be om å forby det) fell frå? Om nokon i det heile står klar, kor edle hensikter har dei, kva ressursar har dei å hjelpe seg med? For oss, som er i den ‘lette’ enden av autismespekteret, synest alt mange bitar ha falle på plass. Undervegs har bekymringane vore store. Og enno tar ikkje utfordringane slutt, så langt fram vi kan sjå…

Det neste er spørsmålet om kva ein kan forvente at dette barnet kan klare – i dag, i morgon, som vaksen. Og kva kan ein gjere for å lokke, motivere, stimulere, utfordre dette barnet? Ifølgje henne vi først traff på PPT, praktisk-pedagogisk teneste, er dette den vanskelegaste balansen å finne.

På den eine sida ønskjer vi jo å hjelpe barnet til å kome så langt det berre kan. At det skal få trene. At det skal få strekkje seg, for det er ein god ting å strekkje seg, ikkje sant? Kjenne meistring? Ikkje trenge å skilje seg ut meir enn nødvendig? Skli inn mellom dei andre?

På den andre sida blir barn med nevrospyskiatriske funksjonshinder slitne fortare enn andre, taklar stress dårlegare. Dei  opplever ofte å kome til kort. Dei treng å sleppe unna stresset, treng ein fristad, der dei kjenner dei er aksepterte. Der dei kan hente seg inn. Vere gode nok. Der dei kan vere den dei er, heller enn å heile tida forsøke å strekke seg. Og kanskje ganske ofte forstrekke seg. Om det er noko eg skjemst over her, så er det at eg under utgreiing, i møte med skulen, gjekk med på å presse min son lenger enn det eg no trur var bra. For å få han til å passe inn. For at han skulle henge med på undervisning. For at ‘rare’ vanar ikkje skulle tiltrekke seg merksemd frå dei andre i klassen. Instinktet mitt protesterte, men innprenta ansvarskjensle ilte til for å kome skulen i møte. Heldigvis innsåg vi at han måtte få ha ein fristad. Vi sette på bremsene, kravde av skulen at dei skulle gjere det same, revurdere kvar og når det kunne stillast krav.

Vaage skildrar eit tilvære der heile dagane er behandling. Der det ventar at foreldra er eit pedagogisk rammeverk, konsekvente, følgjer programmet til punkt og prikke, for då kan ein få gjennombrotet, då kan ein oppleve at barnet kanskje endeleg snakkar. Det kan synest rart for ein utanfrå at eit barn som i ei årrekkje ikkje har snakka, plutseleg skal begynne. At dette er desperate håp frå verkelegheitsfjerne foreldre. Men så finst historiene der. Om fire-fem-seksåringen som brått snakkar, kanskje alt i heile setningar. Om tause tenåringar som lærer seg å skrive tankane sine når dei ikkje har talens bruk (sjå videosnutten under om Carly frå Canada, eller les i the Guardian om Naoki Higashida sine memoirar).






Temple Grandin, foredragshaldar med og i autisme, samt professor i Animal Science snakka ikkje før ho var fire-fem år, og då etter iherdig logoped-trening. Så det ER forståeleg, ein ønskjer å kommunisere med dette barnet, kommunikasjon synest å vere grunnlaget for alt.

Og likevel, så sit ein kanskje der og har fokusert så hardt på det pedagogiske og det konsekvente at ein ikkje har hatt tid til å berre vere foreldrer, berre elske barnet sitt, berre akseptere her og no, sjå verdien i det barnet ein har, ikkje i det barnet ein lurer på om ein kan få – med iherdig innsats.

Ein grunn til at det kjennest så viktig å nå fram, oppnå kommunikasjon, er jo at ein ønskjer å vite korleis barnet sjølv opplever situasjonen. Kva ønskjer dei meir av? Kva opplevest berre som stressande? Kva er smertefullt? Det første Carly i snutten over skriv, er ‘HELP TEETH HURT’. Og tannpine, det kan vi alle forstå. Klart ungen treng hjelp. Men kva med alt det andre? Kva med at heile persepsjonen, alle sanseintrykk kan vere annleis for ein med autisme? Korleis kan ein finne ut om barnet er særleg vart for lyd (over/undertonar, låge volum), lukter (visse typar, i svært låg konsentransjon), eller til og med har problem med blikkontakt, finn fysisk kontakt utrygt og ubehageleg?

Desse problema hadde vi før ungen vår lærte seg å snakke. Eg tenkjer tilbake på forskjellige episoder, som då han var seks veker gamal og helsesøster ikkje syntest han møtte blikket hennar. Hennar konklusjon var at han ikkje hadde festa blikket, at det kunne vere noko gale med synet hans, så vi blei sendt på vidare kontroll. I ettertid veit vi jo at han synest blikkontakt er skrekkeleg vanskeleg, og den episoda er nok mest vittig. Men no når eg veit kor var hørselssansen hans er, grøssar eg når eg tenker på den tre månader gamle beibien som fekk fulstendig panikk då toget fløyta på hans aller første togtur. Eller på korleis han snubla, skrubba seg til blods, resiste seg opp utan å fortrekke ein mine og sprang vidare. Først i ettertid har eg gjort koplinga: Skreik han, ville han blitt løfta opp på fanget, trøysta, klemt. For ein som ikkje likar fysisk kontakt, må det vere eit mareritt. Klart han heller sprang vidare.

Men sjølv etter at han begynte å snakke, hende det han var så stressa at han han trekte seg inn i seg sjølv, kopla ut omverda fullstendig. Då kunne vi ikkje spørje om det vi gjer hjelper eller gjer situasjonen verre. Verst var det i 2. og 3. klasse, før diagnosen kom på plass, før vi kom i gang med å lese oss opp, før hjelpeapparatet kom i sving. Men vi er heldige. Vi har fått hjelp, og då taklar han så mykje meir. Då er slike episoder av isolasjon sjeldne. Dertil har han ei sjølvinnsikt nokon ein kvar kan misunne han, og ei evne til å setje ord på korleis han har det. Dermed kan vi ganske fort finne ut av det, om vi gjer feil, om vi gjer ting verre, heller enn betre. Då gjeld det å vere audmjuk nok til å innsjå at ein har tatt feil, legge om kursen umiddelbart. Når eg les denne boka, tenkjer eg på at dette er eit korrektiv ein slett ikkje har, når ein har eit språklaust barn. Men det finst heldigvis andre mål på stoda. Då vår son var beibi, lo han ofte og mykje i søvne. Når eg var uroleg for om han hadde det bra, tok eg alltid det som eit godt teikn. Nofortida er det eit særs, særs godt teikn om det – akkurat – syngjast og nynnast frå guteromet. Då kan eg sleppe ned skuldrane. For ei stund.

 

 

 

Nevrotisk nynorsk-kjærleik med forviklingar

Dei siste månadene har det gått smått med fagbøkene, romanar har eg derimot sust igjennom. Ikkje utan motstand, forsåvidt. Eg har nett fullført ‘There but for the‘, som eg først var lunken til (i fjor sommar). No plukka eg den fram att, og suste gjennom. Engasjerande, og langt mindre lettvinn ein ein kunne kome til  tru av omtale og innleiing. Ein mann vel, tilsynelatande overspent og sjølvopptatt, å okkupere eit rom hos eit par middagsselskapsvertar. Men når ein har tatt runda rundt Greenwich (mean time and not so mean time, boka leikar med både ord og fenomen) og menneske der, har ein kanskje eit anna bilde av kven og kva som er overspent, av kva som er oppmerksomheitssøking og ikkje. Som venteleg kan vere. Anbefalast, men om den er usentimental, er den ikkje smertefri.

Men før det har eg lest eit par bøker i ein genre som muligens kan kallast ‘nevrotisk nynorskkjærleik med forviklingar’. Desse skulle eg veldig gjerne blogge om, men bloggkondisen er det årleg med om dagen. Slit framleis med ein bloggpost frå første veka i januar.

Så når eg ikkje bloggar sjølv så kan eg på det varmaste ambefale to blogginnlegg som veldig bra oppsummerer det eg syntest om bøkene. Når det gjeld ‘Ho tok av seg blusen og sa ho var bibliotekar‘ (Bjørn Sortland) gir eg ordet til venninne (og bibliotekar) Eva (klikk, då vel). Glimrande omtale, fornøyeleg bok! Den andre romanen som fell i kategorien ‘nynorskkjærleik med forviklingar’ er ‘Kirsebærsnø‘ (Ingelin Røssland). Noko varare, framleis fornøyeleg. Heller ikkje den får eg skrive noko om, så då anbefalar eg denne omtalen, som eg kom over på Twitter (here be spoilers, men den som ikkje vil ha dei, kan stoppe å lese når dei kjem til kvelpane).

Synest det er forfriskande med denne boklege kjærleiken. Nynorskbøkene eg las i fjor var meir forviklingar, meir nevroser, mindre kjærleik: ‘Få meg på, for faen‘ (det er blitt fullstendig umogeleg for meg å seie noko på korleis det blir vaska på realfagsbiblioteket) og ‘Når ein først skal skyte nokon‘. Og så ‘Saganatt‘, då, som eg ikkje heilt veit kva eg skal seie om. ‘Ikke min Grytten’? Skal eg lese om dei aspekta ved åttitalet, trur eg heller eg går til Kjell Westö og ‘Drakarna över Helsingfors‘.

Passerer testen med glans

Side 69 frå ‘Sommarboken’ av Tove Jansson

Bokbloggen presenterer i dag 69-testen. Eit godt alternativ til å døme boka etter omslaget (tilstår å ha gjort det ved fleire høve, har ein muligens patologisk forkjærleik for biblioteksgranitol og biletside inni). Men altså, det finst gode alternativ. Også til å lese første side og sjå om det fengjer. Ein kan  i staden gå til side 69, sjekke korleis det står til der, og sjå om dette stemmer med krav og ønskje.

Dette måtte eg teste på ein av mine absolutte favorittar: Sommarboken. Allereie her kan ein sjå at dette er boka om dei store tema: Livet (Her: Skuffelsar, og dessutan det faktum at Mappe er liten, men veks opp til eit individ med eigne idear), havet (Indikert, Mappe er ein fiskarkatt) og kjærleiken (‘Man fortsätter att elska, svarade Sophia hotfullt. Man älskar värre och värre’). Slik skal det låte, Sophia! Rekn med ytterlegare testing framover :-)

God bokdag!

På verdas bokdag skulle eg ønske eg hadde orka å blogge ferdig om ei av bøkene eg har lese etter jul – Syngja. Men akk, så langt rekk ikkje kreftene i dag. I staden blir det ein kjapp klippe-og-klistrepost, sidan eg akkurat no snubla over Babels kanon – kva for svenske bøker bør alle ha lest? Her er det massevis å ta av, eg kjem ikkje til å sleppe opp for lesestoff med det første. Sjekk sjølv!

Under er bøkene eg alt kan krysse av på lista. Mange las eg alt som barn/ungdom, endå nokre då eg gjekk på folkehøgskule (Tollare, utanfor Stockholm). Sidan den tid les eg aller helst svenske bøker på svensk. Og her har vi jo ikkje ein gong med dei finslandssvenske!

Kva har du lese?

(Eg legg forresten til andre bøker  – utanom foreslått kanon – eg har lese av same forfattar)

Ett öga rött – Jonas Hassen Khemiri (Og Montecore)

Bröderna Lejonhjärta – Astrid Lindgren

Pippi Långstrump – Astrid Lindgren (og det meste andre dama har skrive!)

Gösta Berlings saga – Selma Lagerlöf

Röde Orm – Frans G Bengtsson

Glasblåsarens barn – Maria Gripe (Og Tordivelen, Skygge-trilogien, Fjerde etasje med heis, Agnes Cecilia, Fredrika, hvem er hun, burde ikkje nokonav desse vere på lista?)

Jack – Ulf Lundell

Kallocain – Karin Boye (Pluss Dikter)

Kapten Nemos bibliotek – PO Enquist

Ökenbrevet – Göran Tunström

Juloratoriet – Göran Tunström (samt Tjuven, Prestungen, Skimmer)

Eg hadde ikkje lese nokon av Lo Johansson-bøkene som var foreslått til kanon, men derimot Kungsgatan, som på det tidspunktet gjorde stort inntrykk